You are currently viewing Czym jest wago-inkluzywny nurt w dietetyce?

Czym jest wago-inkluzywny nurt w dietetyce?

Głównym podejściem w dietetyce czy w szeroko pojętej ochronie zdrowia jest podejście wago-centryczne. To podejście nazywamy również normatywnym. Kładzie ono nacisk na wagę i utratę wagi w ramach definiowania zdrowia oraz ogólnego samopoczucia. 

Podejście to opiera się na założeniu, że waga i choroba są powiązane, a choroba i wzrost masy ciała występują tandemowo, w sposób liniowy. Oznacza to wskazanie (najczęściej wysokiej) wagi jako głównej przyczyny wielu chorób.

To z kolei sprawia, że koncentruje się na intencjonalnym odchudzaniu oraz kontroli masy ciała, jako głównym remedium, niezależnie od oryginalnych przyczyn schorzenia. Zapomina jednak o skutkach ubocznych odchudzania i jak bardzo jest nieskuteczne w dłuższej perspektywie czasu. Jednym z głównych narzędzi diagnostycznych jest BMI. 

 

Alternatywą dla podejścia skupionego na wadze jest nurt wago-inkluzywny. 

To nurt w którym odchodzi się od typowego patrzenia na zdrowie przez pryzmat wagi. W zamian kładzie się nacisk na postrzeganie zdrowia i dobrego samopoczucia jako coś niezwykle wieloaspektowego i złożonego. Jednocześnie zachęca do zachowań, nawyków prozdrowotnych, poprawy dostępu do zdrowia dla wszystkich, zmniejszenia stygmatyzacji wagi czy walki z kulturą diety. Podejście to poddaje pod wątpliwość przekonanie, że dane BMI reprezentuje nasze zdrowie. Zwraca również uwagę na weight-bias (uprzedzenia wagowe) w środowisku akademickim i medycznym oraz na nieskuteczność teraźniejszych rozwiązań.

Zamiast tego promuje zachowania prozdrowotne związane z dbaniem o siebie, które można uczynić bardziej dostępnymi (m.in. przez zmiany systemowe).

 

Zakres wago-inkluzywnego nurtu:

 

Weight inclusivity – każde ciało to dobre ciało. Waga ≠ Zdrowie

Wiąże się to z rozpoznaniem i celebracją faktu, że ludzie występują w różnych kształtach oraz rozmiarach. W przeciwieństwie do podejścia, gdzie uważa się, że szczupłość = zdrowie, a gruby = niezdrowa. Tak samo jak są ludzie szczupli i niezdrowi, grubi i zdrowi, szczupli i zdrowi, grubi i niezdrowi. Nie możesz określić stanu zdrowia osoby, patrząc tylko na wygląd jej ciała. Choroby występują na całej szerokości spektrum. 

BMI

BMI jest również notorycznie nieprecyzyjne. Nie może powiedzieć nic o składzie ciała ani dokładnie przewidzieć skutków zdrowotnych podanych wymiarów. W rzeczywistości wielu badaczy przez lata zalecało odrzucenie BMI jako przestarzałego i nieskutecznego narzędzia do pomiaru stanu zdrowia [1].

BMI używa się do określenia zdrowia bez kontekstu wieku, płci, genetyki, stylu życia, historii medycznej, dystrybucji tkanki tłuszczowej lub innych czynników. Poleganie wyłącznie na tym narzędziu może sprawić, że przeoczymy inne ważne pomiary zdrowia takie jak cholesterol, poziom cukru we krwi, tętno, ciśnienie krwi, wszelkie stany zapalne. Może również zawyżać lub zaniżać prawdziwy stan zdrowia danej osoby. Wykorzystując BMI do określenia stanu zdrowia, pomijamy inne jego aspekty takie jak dobrostan psychiczny i skomplikowane czynniki socjologiczne – dochody, dostęp do niedrogiej i pożywnej żywności, umiejętności żywieniowe i wiedza oraz środowisko życia.

 

Walka z kulturą diet

Kultura diety to system przekonań, który ceni szczupłość i społecznie skonstruowany ideał piękna, ponad nasze zdrowie i dobre samopoczucie. To wszystko, co przywiązuje większą wagę do kilogramów i kształtu ciała, a nie ogólnego stanu zdrowia i dobrego samopoczucia. 

 

Intencjonalne odchudzanie nie działa

Nie mamy znanego, bezpiecznego, skutecznego i trwałego sposobu na odchudzanie. Nawet 60-98 procent wysiłków na rzecz utraty wagi kończy się niepowodzeniem w ciągu 2-5 lat [2].

W rzeczywistości ludzi, którzy próbują zmniejszyć swoje ciała, przybiera na wadze więcej niż stracili, więc celowa utrata wagi w rzeczywistości prowadzi ich w dokładnie odwrotnym kierunku, w którym myśleli, że zmierzają. A zmiana wagi, praktycznie nieuniknione jo-jo- utraty wagi i odzyskanie, które ma miejsce, gdy ludzie próbują schudnąć – zwiększa ryzyko problemów, takich jak choroby serca, śmiertelność, gorszą gospodarkę  cukrową czy zaburzenia odżywiania, żeby wymienić tylko kilka, niezależnie od początkowego lub końcowego wskaźnika BMI [4].

W 2007 i ponownie w 2013 roku Traci Mann, wraz z innymi dokonali przeglądu opublikowanych badań diet przeprowadzonych w ramach randomizowanych, kontrolowanych badań, które obejmowały obserwację z uczestnikami po dwóch lub więcej latach. W podsumowaniu ich ustaleń dla American Psychology Association z 2018 roku Mann napisała: „Wyniki były jasne. Chociaż uczestniczący w badaniach stracili na wadze w ciągu pierwszych dziewięciu do dwunastu miesięcy, w ciągu następnych dwóch do pięciu lat odzyskali całą wagę. (…) Podsumowując, wydaje się, że powrót do masy ciała jest typową długoterminową odpowiedzią na dietę, a nie wyjątkiem” [5].

 

70/30

Nie mamy całkowitej kontroli nad naszym zdrowiem. Kultura diety sprawiła, że większość z nas uważa, że 99% twojego zdrowia można kontrolować poprzez to, jak jesz i poruszasz się swoim ciałem. 

Według badań nasza zdolność wpływania na nasze zdrowie wynosi około 25-30%. Inne czynniki to genetyka, edukacja, dostęp do opieki zdrowotnej, wsparcie społeczne czy miejsce zamieszkania. 

 

Waga nie jest postrzegana jako zachowanie. 

Rozpoznaje się, że mamy niewiele kontroli nad naszą wagą. Tak samo jak na zdrowie, na naszą wagę wpływa ponad 100 czynników, które są również są ze sobą zależne [4]. 

 

Walka ze stygmatyzacją z powodu wagi

Dowody wskazują, że weight stigma może nasilać zmiany fizjologiczne i behawioralne związane z metabolicznymi warunkami zdrowotnymi, za które tradycyjnie obwiniamy wagę, w tym cukrzycę typu drugiego, choroby serca i nadciśnienie [5]. Osoby regularnie doświadczające stygmatyzacji mają podwyższony poziom kortyzolu, czyli hormonu stresu, który może prowadzić do przewlekłego stanu zapalnego. Rzadziej uczęszczają też na rutynowe badania lekarskie lub ćwiczenia, ponieważ obawiają się dyskryminacji.

 

Modele używane jako alternatywa dla wago-centrycznego nurtu:

 

Zdrowie w każdym rozmiarze-Health at Every Size (HAES)

Istnieje wiele modeli wago-inkluzywnych, niektóre do pracy z pacjentem w świecie medycznym, niektóre w dietetyce czy zdrowiu publicznym, a inne bardziej skoncentrowane na polityce i sprawiedliwości społecznej. Takim modelem jest Zdrowie w Każdym Rozmiarze (HAES). HAES rozpoznaje, że dobre samopoczucie i równy dostęp do opieki medycznej są ważniejsze niż liczba na wadze. 

Wspiera również politykę zdrowotną – w tym zwracanie uwagi na indywidualne potrzeby fizyczne, ekonomiczne, społeczne, moralne oraz psychiczne. Za priorytet stawia zwiększenie i wyrównanie dostępu do informacji, usług czy praktyk, które poprawiają dobrostan człowieka.

 

Rozpoznaje również powszechny problem uprzedzeń i aktywnie walczy aby położyć kres dyskryminacji wagi, stygmatyzacji wagi oraz uprzedzeniom. Skupia się na dostarczaniu informacji i usług wiedząc, że status społeczno-ekonomiczny, rasa, płeć, orientacja seksualna, wiek i inne elementy wpływają na stygmatyzację wagi.

 

Zachowania prozdrowotne

Ten punkt obejmuje zachęcanie do zachowań prozdrowotnych, jak:

  • radosny ruch (zamiast wymuszonych ćwiczeń)
  • regularne spożywanie warzyw i owoców
  • regularne wizyty u lekarza/badania kontrolne
  • ograniczenie alkoholu
  • rzucenie palenia
  • jedzenie produktów bogatych w składniki odżywcze
  • dbanie o zdrowie psychiczne oraz dobre samopoczucie.

Kładzie nacisk na ogólny stan zdrowia i dobre samopoczucie, zamiast skupiać się na jednym obszarze kosztem innego.

 

Intuicyjne Jedzenie

Intuicyjne Jedzenie uczy nas słuchania oraz reakcji na sygnały głodu i sytości, a także na potrzeby psychologiczne. Zachęca do świadomej przyjemności z jedzenia, a nie stosowania jadłospisu, planu, diety czy protokołu. Uczy, jak zaspokajać własne potrzeby, ponieważ będzie się to nieco różnić w zależności od osoby. Zachęca nas do odżywiania naszego ciała satysfakcjonującym, pożywnym pokarmem, który dodaje nam energii, wspiera nasze zdrowie i sprawia, że ​​czujemy się dobrze. Więcej o Intuicyjnym Jedzeniu możesz poczytać TUTAJ.

 

Podejścia bez-diety (non-diet) 

Podejście bez-diety zachęca do bardziej naturalnego, instynktownego sposobu jedzenia. Oznacza to ponowne nauczenie się, jak zarządzać jedzeniem poprzez dostosowanie się do wewnętrznych sygnałów, takich jak głód i sytość, a nie zewnętrznych zasad, które mogą być mylące i trudne do przestrzegania w nieskończoność. Podejście bez-diety odchodzi od koncepcji „dobrej” i „złej” żywności i wspiera ideę, że dla większości ludzi każdy produkt może pasować do zdrowego stylu życia. Zamiast sztywnego planu żywieniowego, podejście nie dietetyczne zachęca osoby do zaspokajania ich potrzeb żywieniowych i paliwowych z dbałością o równowagę, różnorodność i umiar, przy jednoczesnym uznaniu uzasadnionej roli przyjemności w jedzeniu.

 

 

 

Dodaj komentarz